Thụ lý giải quyết các vụ án hành chính (VAHC) là một nhiệm vụ quan trọng trong việc bảo đảm an ninh trật tự cũng như bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức trong đời sống xã hội. Pháp luật hành chính ra đời từ rất lâu, song pháp luật tố tụng hành chính (TTHC) và cơ chế giải quyết các VAHC ra đời muộn hơn.
Pháp lệnh Thủ tục giải quyết vụ án hành chính năm 1996 sửa đổi, bổ sung năm 1998 và năm 2006 được thay thế bởi Luật Tố tụng hành chính năm 2010 và Luật Tố tụng hành chính năm 2015. Tuy nhiên, để áp dụng pháp luật TTHC một cách hiệu quả trong việc thụ lý, giải quyết các vụ án liên quan đến hành vi hành chính (HVHC), quyết định hành chính (QĐHC) đòi hỏi phải có sự vận dụng linh hoạt, sáng tạo trên cơ sở tôn trọng lợi ích nhà nước, lợi ích của tổ chức, cá nhân là đối tượng chịu sự điều chỉnh của pháp luật hành chính.
TÓM TẮT
Đối tượng khởi kiện trong vụ án hành chính
🔎 Xem thêm
Pháp lệnh Thủ tục giải quyết vụ án hành chính năm 1996, Luật Tố tụng hành chính năm 2010 và Luật Tố tụng hành chính năm 2015 đều không quy định giải thích từ ngữ hoặc sử dụng thuật ngữ “đối tượng khởi kiện”. Thuật ngữ này chỉ xuất hiện từ Nghị quyết số 02/2011/NQ-HĐTP ngày 29/7/2011 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao và các văn bản giải đáp của Tòa án nhân dân tối cao.
Viện kiểm sát nhân dân tối cao cũng có Công văn số 22/HD-VKSTC ngày 05/6/2020 hướng dẫn một số nội dung liên quan đến công tác kiểm sát việc giải quyết các VAHC trong lĩnh vực đất đai, trong đó có đề cập đến vấn đề xác định đối tượng khởi kiện.
Trên cơ sở nghiên cứu các văn bản trên cho thấy, đối tượng khởi kiện được hiểu là các QĐHC, HVHC bị kiện trong VAHC và một số đối tượng khác thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân theo loại việc quy định tại Điều 30 Luật Tố tụng hành chính năm 2015.
Nhận diện đối tượng khởi kiện
Đối tượng khởi kiện VAHC được quy định tại Điều 30 Luật Tố tụng hành chính năm 2015 theo nhóm, không liệt kê như quy định tại Pháp lệnh Thủ tục giải quyết vụ án hành chính. Trong số các nhóm đối tượng khởi kiện được quy định thì nhóm đối tượng khởi kiện là QĐHC, HVHC có nhiều tranh luận trong thực tiễn tố tụng.
Có ý kiến cho rằng: Việc mở rộng thẩm quyền giải quyết khiếu kiện hành chính của Tòa án đồng nghĩa với việc cá nhân, cơ quan, tổ chức có quyền khởi kiện VAHC đối với QĐHC, HVHC ảnh hưởng đến quyền, lợi ích, nghĩa vụ của mình. Thậm chí, có ý kiến còn hiểu rằng, mọi QĐHC, HVHC đều trở thành đối tượng khởi kiện VAHC tại Tòa án. Những ý kiến còn lại thì xác định: Không phải mọi QĐHC, HVHC đều trở thành đối tượng khởi kiện VAHC mà chỉ những QĐHC, HVHC mang tính chất cá biệt mới là đối tượng khởi kiện VAHC.
Đối tượng khởi kiện trong VAHC là cách thức mà chủ thể tham gia tố tụng và chủ thể tiến hành tố tụng dựa trên hồ sơ vụ việc, yêu cầu khởi kiện, lý do khởi kiện và đối chiếu quy định pháp luật để đưa ra kết luận về đối tượng khởi kiện VAHC một cách chính xác.
Quyết định hành chính là đối tượng khởi kiện
Quyết định hành chính (QĐHC) là văn bản do cơ quan hành chính nhà nước, cơ quan, tổ chức khác hoặc người có thẩm quyền trong cơ quan, tổ chức đó ban hành để quyết định về một vấn đề cụ thể trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước. QĐHC mang tính quyền lực nhà nước và tính pháp lý.
Quyền lực nhà nước được thực hiện chủ yếu thông qua hoạt động của bộ máy nhà nước trên các lĩnh vực lập pháp, hành pháp và tư pháp. QĐHC thể hiện ý chí quyền lực đơn phương của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, của cơ quan, tổ chức khác hoặc người có chức vụ trong cơ quan, tổ chức đó được Nhà nước giao quyền thực hiện.
Quyền lực nhà nước còn được thể hiện trong việc các chủ thể có thẩm quyền tiến hành những hoạt động cần thiết để bảo đảm thực hiện ý chí của Nhà nước như các biện pháp về kinh tế, giáo dục, thuyết phục…
QĐHC là đối tượng khởi kiện trong VAHC nếu được thể hiện dưới hình thức quyết định hoặc dưới hình thức khác như công văn, thông báo, kết luận do cơ quan hành chính nhà nước, cơ quan, tổ chức khác hoặc người có thẩm quyền trong các cơ quan, tổ chức đó ban hành.
Việc nhận diện đối tượng khởi kiện trong VAHC là cách thức mà chủ thể tham gia tố tụng và chủ thể tiến hành tố tụng dựa trên hồ sơ vụ việc, yêu cầu khởi kiện, lý do khởi kiện và đối chiếu quy định pháp luật để đưa ra kết luận về đối tượng khởi kiện VAHC một cách chính xác.
Kiến nghị hoàn thiện pháp luật tố tụng hành chính về đối tượng khởi kiện
Để kịp thời hướng dẫn giải quyết các VAHC, đặc biệt là hướng dẫn xác định đối tượng khởi kiện VAHC liên quan đến các vấn đề tố tụng như phạm vi giải quyết vụ án, thẩm quyền xét xử, thời hiệu khởi kiện… tác giả đưa ra một số kiến nghị sau đây:
Về hoàn thiện pháp luật
-
Thống nhất khái niệm QĐHC, HVHC được quy định trong Luật Khiếu nại và Luật Tố tụng hành chính năm 2015, đặc biệt là quy định về chủ thể ban hành QĐHC, thực hiện HVHC.
-
Rà soát, điều chỉnh các văn bản quy định về thủ tục khiếu nại để khởi kiện VAHC không chính xác, đảm bảo đúng đối tượng khởi kiện.
Về hướng dẫn áp dụng pháp luật
-
Xác định đối tượng xét xử hành chính của Tòa án là hoạt động quản lý hành chính nhà nước mà biểu hiện của hoạt động quản lý là QĐHC, HVHC.
-
Thống nhất về tính cá biệt của đối tượng khởi kiện. Chỉ những QĐHC, HVHC có tính cá biệt mới là đối tượng khởi kiện VAHC.
-
Phân biệt giữa QĐHC và các văn bản là thủ tục thực hiện hoạt động quản lý. Cần xác định giấy chứng nhận quyền sử dụng đất không phải là QĐHC – đối tượng khởi kiện hành chính.
Qua việc nhận diện đối tượng khởi kiện và các kiến nghị về hoàn thiện pháp luật, chúng ta sẽ nâng cao hiệu quả trong việc giải quyết các VAHC, đảm bảo quyền và lợi ích của các cá nhân, tổ chức trong xã hội.
Theo tcdcpl.vn
Tác giả: ThS. LÊ TRÍ CƯỜNG (Chánh Tòa Dân sự, Tòa án nhân dân Tp Hà Nội)
Bài viết liên quan: