Khoa Ngữ Văn: Từ Truyền Thuyết Đến Biểu Tượng

Nguyễn Thị Quỳnh Hương

Trong văn hóa dân gian Việt Nam, ngôi sao là biểu tượng quen thuộc xuất hiện trong nhiều truyền thuyết. Tuy nhiên, chỉ có hai ngôi sao cụ thể được gọi tên (sao Vũ Khúc trong Sự tích Phượng Hoàng công chúa thời Lý và sao Cang trong Sự tích Đức Thiên Cang thời Hùng Vương), còn lại vẫn được chỉ đến chung chung và chưa có sự phân loại hay cụ thể hóa. Một điều thú vị, trong ca dao, chúng ta vẫn có thể bắt gặp ngôi sao Mai, tuy nhiên, ngôi sao này không xuất hiện trong vai trò khởi sinh cho nhân vật truyền thuyết.

Lý do tác giả dân gian không lựa chọn ngôi sao Mai có thể là tính dân dã của nó không phù hợp để xây dựng nên phẩm chất cao cả của nhân vật. Hơn nữa, sử dụng hai ngôi sao (Vũ Khúc và Cang) đã thể hiện rõ sự ảnh hưởng mạnh mẽ của văn hóa Trung Quốc trong văn hóa Việt Nam.

Trong Từ điển biểu tượng văn hóa thế giới, ngôi sao được coi là biểu tượng của chính bản nguyên sự sống, sự tái sinh vĩnh viễn của ngày. Bên cạnh đó, mỗi ngôi sao còn mang ý nghĩa biểu tượng văn hóa của các dân tộc khác nhau. Mặc dù không có sự đa dạng và phong phú trong cách thể hiện, ngôi sao trong truyền thuyết vẫn có những giá trị và ý nghĩa riêng.

Trong truyền thuyết dân gian Việt Nam, ngôi sao thường xuất hiện dưới dạng “sa vào miệng”, “sa vào bụng” hoặc “sa xuống”. Chúng tôi cho rằng ngôi sao là một dạng biểu tượng biến thể của đá, dựa trên các lý do sau đây:

Thứ nhất, truyền thuyết dân gian Việt Nam có hai cách diễn đạt khi đề cập đến ngôi sao: một là được gọi cụ thể là “ngôi sao” và hai là chỉ miêu tả “ánh hào quang như bạch ngọc”. Với cách thể hiện thứ hai, tác giả nhấn mạnh vai trò ánh sáng của sao.

Thứ hai, trong quá trình miêu tả việc nuốt ngôi sao của người mẹ, chúng ta thấ

y hành động “nuốt” ngôi sao được chú trọng. Điều này cho thấy ngôi sao là một dạng vật chất, không phải là hư vô.

Thứ ba, trong Từ điển biểu tượng văn hóa thế giới, đá trời được xem như một sự hiện hình của thần linh. Ngôi sao cũng có thể được nhìn nhận như một dạng đá trời trong truyền thuyết dân gian Việt Nam.

Dựa trên những lý do trên, ngôi sao có thể được coi là một biểu tượng đá trong truyền thuyết dân gian Việt Nam. Bên cạnh việc không xác định tên riêng, ngôi sao trong truyền thuyết cũng không được miêu tả chi tiết về hình dáng, màu sắc hay tính chất của ánh sáng. Tuy nhiên, chúng ta có thể nhìn thấy hai tính chất đặc thù của ngôi sao: “tính cách soi sáng, nguồn ánh sáng” và “ý nghĩa thuộc về trời”.

Ngôi sao trong truyền thuyết không chỉ là một biểu tượng, mà còn là hiện thân của nhân vật lịch sử. Trong các truyền thuyết như Đức Thiên Cang thời Hùng Vương, Doãn Công dẹp giặc Tô Định, ngôi sao không chỉ là một yếu tố sinh khởi nhân vật, mà còn là một biểu hiện của sức mạnh và phẩm chất cao cả của nhân vật. Sự quan hệ mật thiết giữa ngôi sao và nhân vật cho thấy tầm quan trọng của nó trong việc xây dựng nhân vật truyền thuyết.

Đối với nhân vật truyền thuyết Đỗ Huy, ngôi sao xuất hiện trong quá trình giảng dạy của ông là một biểu hiện của sự quy hồi của nhân vật. Trong truyền thuyết Doãn Công dẹp giặc Tô Định, ngôi sao không chỉ xuất hiện khi nhân vật sinh ra mà còn trong quá trình thể hiện các chiến công và cái chết thần kỳ của nhân vật.

Truyền thuyết Khoa Ngữ Văn là một minh chứng cho sự ảnh hưởng mạnh mẽ của văn hóa Trung Quốc trong truyền thuyết dân gian Việt Nam. Ngôi sao trong truyền thuyết không chỉ đơn thuần là một yếu tố trang trí, mà còn mang ý nghĩa văn hóa sâu sắc và đa chiều.