Hiện nay, nhiều người lựa chọn từ “xử-dụng” thay cho từ “sử-dụng”. Tuy nhiên, theo chúng tôi, việc viết “xử dụng” là một sai chính tả. Dưới đây là những chứng minh cho sự sai lầm này.
TÓM TẮT
Từ Hán Việt
🔎 Xem thêm
Cả hai từ “sử” và “xử” trong bài viết này đều là từ Hán Việt. Nhìn vào động từ, trong Hán ngữ, chữ “sử” (使 – bộ Nhân) có nghĩa là “dùng tới”. Trong khi đó, chữ “xử” có hai cách viết là “xử” (處 – bộ Hô) và “xử” (杵 – bộ Mộc). Chữ “xử” (處 – bộ Hô) có các nghĩa như ở, tiếp xúc, coi sóc, xử lý, quyết định hành động hình án, không ra làm quan, và còn ở nhà. Còn chữ “xử” (杵 – bộ Mộc) có nghĩa là chọc, xỉa. Tóm lại, cả hai chữ “xử” này đều không có nghĩa nào tương đồng với chữ “dụng” (用), trong khi chữ “dụng” có nghĩa rất quan trọng là “dùng” và thường được kết hợp với chữ “sử” để tạo thành một động từ ghép.
Chữ Nôm
Trong chữ Nôm, từ “sử” được viết là “使”. Chữ này được kết hợp với chữ “dụng” (用) để tạo thành động từ “sử dụng” (使用). Trong khi đó, từ “xử” có ba chữ: “xử” (䖏 – trong xử phạt), “xử” (処 – trong xử sự, giải quyết và xử lý), “xử” (處 – trong xử phạt, xử án). Những chữ “xử” này không được ghi nhận là có tích hợp với chữ “dụng” (用), tức là không có từ “xử dụng”.
Từ điển
Trong các từ điển Hán Việt hiện có, chỉ có giải thích cho từ “sử dụng” (使用), không có từ “xử dụng” (處用). Tương tự, trong Đại Nam Quốc Âm Tự Vị (Hình Tịnh Paulus Của, NXB TP HCM 1974), chỉ ghi nhận chữ “sử” với từ “sử dụng” (quyển 2, tr. 312), nhưng không có từ “xử dụng” (tr. 591). Kiểm tra thêm, trong các từ điển tiếng Việt khác như Việt ngữ chánh tả tự vị (Lê Ngọc Trụ, nhà sách Khai Trí 1959), Từ điển Việt Hán (Huỳnh Diệu Vinh, NXB Hồng Đức, tái bản 2009), cũng chỉ có từ “sử dụng”, không có từ “xử dụng”.
Phương ngữ
Hiện nay ở Việt Nam, có ba vùng phương ngữ chính: phương ngữ bắc (Bắc bộ), phương ngữ trung (Bắc Trung bộ), phương ngữ nam (Nam Trung bộ và Nam bộ). Chúng ta biết rằng có những vùng phát âm không phân biệt được giữa phụ âm đầu “S” và “X” (chỉ đọc được “X” là [s]), đó là phương ngữ bắc, kể cả vùng biên giới phía Bắc. Tuy nhiên, vùng Tỉnh Thái Bình, Hà Nam, Tỉnh Nam Định, Tỉnh Ninh Bình lại phân biệt được “S” và “X” (đọc “S” là [ʂ] và “X” là [s]). Tương tự như vậy, phương ngữ trung và phương ngữ nam cũng đều phân biệt được “S” và “X”.
Kết luận
Việc viết “sử dụng” thành “xử dụng” có thể do cách phát âm không phân biệt được giữa “S” và “X”. Ngoài ra, cũng có thể là do bắt chước từ những người viết “xử dụng” mà không kiểm tra chính tả bằng từ điển. Hiện tượng nhầm lẫn này khá phổ biến, nhưng không thực sự cần thiết phải dẫn chứng thêm.
Vương Trung Hiếu, Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 424
Chú thích: Ngoài ra, trong chữ Nôm còn hai chữ “sử” khác (駛 và 驶) đều có nghĩa là lái xe, lái tàu thuyền.
Bài viết liên quan: