Bởi Trần Đăng Hồng, Tiến sĩ
Tổ Tiên Loài Người Không Phải Là Vượn — Trong quá trình tiến hóa trên 4 triệu năm, cuối cùng chỉ còn một loài Homo sapiens sapiens kế thừa từ tổ tiên Loài Người được tồn tại tới ngày nay
Các nhà khoa học ngày nay đã xác định rằng tổ tiên của loài người (Homo) không phải là loài Vượn (Apes). Loài Vượn ở đây được xác định là loài Linh Trưởng (primate) có thân to lớn, không có đuôi, bao gồm Khỉ-đột (gorilla), Đười-ươi-Phi-Châu (chimpanzees), Đười-ươi-Sumatra (orangutan), và Vượn (gibbons). Loài Vượn và Loài Người có bà con gần, tương tự như các nhánh cây, trong đó có nhánh Loài Vượn và nhánh Loài Người phát xuất từ một gốc cây chun.
Rõ ràng hơn, liên hệ bà con từ gần tới xa với Loài Người (Homo) là Pan tức Đười-ươi-Phi-Châu (chimpanzees), Khỉ-đột (gorilla), Pongo tức Đười-ươi-Sumatra và bà con “năm đời bảy kiếp” với Người là Hylobates tức Vượn-Tay-Trắng (gibbon).
Tất cả các loài trên phát xuất từ một tổ tiên chung là Hominoidea.
TÓM TẮT
Mind map về liên hệ bà con
🔎 Xem thêm
Loài Vượn như Vượn-tay-trắng và Đười-ươi-Sumatra là bà con xa với Loài Người, chúng sống trên cây trong rừng nên có bàn chân phẳng, có ngón to, chẻ và dài để bấu leo trèo cây. Ngược lại loài Vượn có bà con gần với Người như Khỉ-Đột gorilla và Đười-ươi Chimpanzee sống trên đất, ở thảo nguyên là chính, nhưng cũng biết trèo cây.
Hình dạng bộ xương sống, xương cổ thẳng, xương đùi to chứng tỏ chimpanzee và khỉ-độ gorilla biết đi đứng trên hai chân, tuy nhiên còn giữ những đặc tính của vượn sống trên cây.
Gia phả của loài
Nhánh Gia Phả bắt đầu từ tộc thượng tần Hominoidae, tiến hóa thành 2 tộc Hominidae và Hylobatidae. Họ Hylobatidae tiến hóa thành Vượn Hylobates (như loài vượn-tay-trắng). Tộc Hominidae tiến hóa ra hai hạ tộc là Ponginae (thành loài Đười-ươi Pongo) và Homininae. Hạ tộc Homininae tiến hóa ra bộ tộc Gorillini (tổ tiên của loài khỉ-đột gorilla) và bộ tộc Hominini tiến hóa ra Loài Người (Homo) và Loài Pan (tổ tiên của loài Chimpanzee). Như vậy Loài Người Homo và Đười-ươi Chimpanzee có liên hệ bà con thân tộc gần nhất.
Loài Người không phải tiến hóa từ loài Vượn
Nếu xét theo phân loại hệ tộc, thì Loài Người Homo cũng tương đương với loài Vượn, nhưng không phải Vượn. Loài bà con gần nhất với Loài Người là Đười-ươi-Phi-Châu (chimpanzee). Người và chimpanzee có chung 98,8% DNA trong hệ di truyền. Ngoài ra, có những tương đồng giữa hai loài này.
Khoa di truyền học cho rằng tổ tiên Loài Người và tổ tiên loài chimpanzee bắt đầu tách xa nhau khoảng 4 triệu năm trước đây hay hơn, và từ đó mỗi loài tiến hóa theo cách riêng của loài đó. Kích thước tương đối bộ não của chimpanzee tương tự nhất với kích thước bộ não của Loài Người Cổ Đại đã tuyệt chủng, chính vì vậy mà trước đây có thuyết cho rằng tổ tiên Loài Người là Loài Vượn.
Ngày nay, có nhiều bằng chứng khoa học mới cho thấy tổ tiên gần nhất chung của Loài Người không phải là loài giống-như-Đười-ươi Chimpanzee. Mẫu hóa thạch Ardipithecus ramidus, có tuổi 4,4 triệu năm, tìm thấy ở Ethiopia (Đông Phi Châu) có thể là tổ tiên chung của hai Loài Người và Loài Chimpanzee, có tướng đi không giống Người hay Chimpanzee, mà là có tướng đi trung gian giữa hai loài này.
Ngoài ra, Ardipithecus có răng nanh nhỏ hơn, trong lúc chimpanzee đực có răng nanh rất lớn dùng làm vũ khí để đe dọa và chiến đấu tình địch. Điều này chứng tỏ chimpanzee hành xử khác với tổ tiên chung Ardipithecus.
Tuy nhiên, giữa Người và Chimpanzee có những tương đồng. Về bản chất cảm xúc và sống cộng đồng, tâm lý loài Chimpanzee rất giống Người. Chẳng hạn chimpanzee giúp các loài chimpanzee khác hay Người lạ mà không kể đến hiểm nguy bản thân, đó là cách hành xử vị tha chỉ thấy ở Người. Ngoài ra, chimpanzee còn có văn hóa chuyển giao dụng cụ sinh sống (như đá đập hạt cứng) cho thế hệ sau, mà không có loài động vật nào khác hành xử như vậy.
Cuối cùng, mặc dầu rất ít, chimpanzee cũng có ngôn ngữ để truyền thông, nhất là qua cách truyền đạt bằng dấu. Điều này thì Chimpanzee còn quá kém cỏi, so ngay cả với Người mới 4-5 tháng sơ sanh.
Bản chất bạo động
Mặc dầu hòa nhã với nhau trong cộng đồng nhỏ, chimpanzee rất bạo động như cưỡng hiếp, gây chiến và giết tình địch. Chúng không biết hợp tác để sống chung. Con Người từ hàng triệu năm trước cũng có bản chất đó. Đó là bản chất sinh tồn. Từ khi con Người biết định cư và làm nông nghiệp, con Người cũng gây chiến với cộng đồng chung quanh hoặc để cướp hoặc bảo vệ tài sản.
Riêng loài tương cận chimpanzee (Pan troglodytes) là bonobos (Pan paniscus) còn gọi “pigmy chimpanzee” sống trong rừng rậm Trung Phi Châu có hành xử rất giống Người như vị tha (altruism), tình thương (compassion), đồng cảm (empathy), lòng tốt (kindness), kiên nhẫn (patience), và nhạy cảm (sensitivity). Đặc biệt bạo động tình dục rất hiếm thấy ở bonobos. Bonobos cũng hành xử làm tình giống như người (mặt đối mặt khi làm tình, biết hôn môi). Vì các đặc tính trên, đười ươi bonobos được xem là bà con gần nhất với Người.
Tình phụ tử
Đười-ươi chimpanzee hay đười-ươi bonobos đực và đàn ông loài Người đều biết chăm sóc, bảo vệ vợ con. Đó là bản chất sinh tồn. Khi gặp thú dữ, chúng leo lên cây. Nhưng khi xuống đất, hay khi định cư ở thảo nguyên, con đực phát triển tánh bảo vệ con cái.
Tiến hóa của Loài Người
Loài Người và chimpanzee có cùng một tổ tiên, sống cách đây 7 – 4 triệu năm. Tổ tiên chung này có hình dạng giống chimpanzee hơn người. Tuy nhiên, khi tổ tiên Loài Người tách riêng ra sống ở môi trường khác là đồng cỏ, ít cây, không còn phải bò hay khom lưng như Vượn sống trong rừng, nên tiến hóa đến dáng đi, đứng, chạy trên hai chân. Chân và tay Người cũng khác với Vượn. Thức ăn cũng thay đổi, thay vì ăn trái cây và hạt cứng của trái cây cần răng lớn, Loài Người ăn hạt cỏ, ăn thịt săn bắt nên bộ răng nhỏ hơn. Vì cần phải chạy nhanh chạy nhiều để rượt bắt thú, con Người tiến hóa mất bộ lông để giúp da mát bốc mồ hôi nhanh. Dần dần, con Người thông minh hơn nên khối óc lớn dần. Biết tạo dụng cụ bằng đá để biến chế thực phẩm, để chinh chiến, biết xử dụng lửa và tạo lửa. Cuối cùng biết làm nông nghiệp, trồng hoa màu, chăn nuôi và định cư một chỗ. Loài Người tiến hóa theo hướng riêng để thích nghi với môi trường, lối sống mới nên càng ngày càng “người” hơn, trong lúc loài Vượn không tiến hóa mấy, vì sống nhiều trong rừng, môi trường không mấy biến đổi, nên vẫn giữ “cốt khỉ”.
10 loài đã tuyệt chủng trong quá trình tiến hóa
Trong quá trình tiến hóa trên 4 triệu năm, cuối cùng chỉ còn một loài Homo sapiens sapiens kế thừa từ tổ tiên Loài Người được tồn tại tới ngày nay. Khoảng 10 loài đã tuyệt chủng trong quá trình tiến hóa này:
- Homo rudolfensis, hóa thạch thấy ở Kenya, niên đại 1,9 triệu năm.
- Homo habilis (“handy man”, “skillful person”) sống 2,5 – 1,8 triệu năm trước.
- Homo georgicus hóa thạch có niên đại 1,8 triệu năm, tìm thấy ở Georgia là một loài trung gian giữa Homo habilis và H. erectus.
- Homo ergaster (“working man”), sống cách đây 1,9 – 1,4 triệu năm tại Đông Nam Phi châu.
- Homo erectus (“upright man”).
- Homo antecessor sống ở Châu Âu từ Spain đến Georgia cách đây 1,2 triệu đến 700.000 năm.
- Homo heidelbergensis (“Heidelberg Man”)
- Homo neanderthalensis – Người Neanderthal đã tuyệt chủng, người cuối cùng biến mất cách đây 24.000 years tại nam Spain.
- Homo floresiensis (“Man of Flores”, Hobbit) có thân hình nhỏ thó, di chỉ thấy ở đảo Flores của Indonesia, mới tuyệt chủng rất gần đây.
- Homo sapiens idaltu (“elderly wise man”) đã tuyệt chủng, sống ở Ethiopia cách đây 160.000 năm.
Lý do tại sao các loài trên bị tuyệt chủng vẫn còn là điều bí mật, chưa giải đáp được.
Nguồn bài đăng: link
Bài viết liên quan: