Trong những năm gần đây, nghề nuôi rắn đã phát triển ở nhiều địa phương với mô hình nuôi rắn ở hộ gia đình hoặc quy mô trang trại. Số lượng người nuôi rắn và loài rắn được nuôi càng ngày càng tăng, và một số người nuôi đã đạt được hiệu quả và thu nhập cao. Hôm nay, chúng ta sẽ điểm qua một số tập tính quan trọng mà người nuôi rắn cần biết để đạt được hiệu quả trong nuôi rắn.
TÓM TẮT
Thời gian hoạt động trong ngày, trong năm
🔎 Xem thêm
Rắn có các loại hoạt động khác nhau theo thời gian: có rắn hoạt động ban ngày như rắn nước và rắn ri voi, có loài hoạt động ban đêm như rắn mống, rắn lục xanh và rắn cạp nia, còn có loài hoạt động cả ngày lẫn đêm như rắn sống trong nước và một số loài ở mặt đất. Rắn hổ mang non thường hoạt động ban ngày, trong khi rắn trưởng thành chủ yếu hoạt động ban đêm.
Ở Việt Nam, rắn có thể ngủ hoặc trú đông từ tháng 11 đến tháng 2 năm sau, khi nhiệt độ dưới 20 độ Celsius. Trong thời gian này, rắn ít hoạt động, gần như không ăn và trọng lượng cơ thể giảm đi. Điều này cần được lưu ý khi bố trí thời gian ăn cho rắn trước khi kỳ ngủ đông để rắn tích lũy đủ năng lượng.
Nơi sống
Đa số rắn tập trung ở vùng rừng núi, bởi vì ở đó môi trường sống thuận lợi hơn và ít bị tác động bởi con người. Tuy nhiên, một số loài rắn có nơi sống riêng như rắn biển chỉ sống ở biển, rắn bồng ven biển sống trong các nhánh sông và lạch trong rừng ngập mặn, rắn nước và rắn hoa cân sống ven các vực nước ngọt, rắn bông súng sống trong ao, hồ và đầm, rắn giun sống trong hang đất, rắn lục xanh, lục mép, rắn roi và rắn leo thường sống trên cây. Vì vậy, mỗi loài rắn có nhu cầu riêng về nơi sống và kiếm ăn.
Di chuyển
Rắn có khả năng di chuyển khá linh hoạt. Trong nước, rắn bơi bằng cách uốn mình theo chiều ngang, trên cạn, rắn bò nhờ vào cử động của vảy bụng, cơ bụng, đầu dưới và sự uốn lượn của hàng trăm đôi xương sườn. Rắn cũng có thể leo lên cây, trên mặt thẳng đứng của tường hay trần nhà. Mặc dù rắn không biết đào hang nhưng chúng rất giỏi trong việc chui luồn, tìm ẩn trong các khe hẹp và hốc nhỏ. Trong trại nuôi rắn, rắn có thể theo cành cây ngả hoặc vào các hang chuột phía dưới chân tường để ra ngoài. Một số loài rắn sống trên cây có thể bay ra ngoài và rơi tự do từ trên cao, có khi xa tới 10-20 mét. Vì vậy, khi thiết kế chuồng và trại nuôi, cần tạo ra môi trường mà rắn không thể thoát ra. Ví dụ, tường cần nhẵn, không có góc cạnh và cao hơn độ dài cơ thể rắn, trên cùng của tường có gờ chắn ngang. Cành cây cũng không nên vươn ra ngoài tường.
Tìm bắt con mồi, thức ăn
Cách mà rắn tìm bắt và ăn con mồi khác nhau tùy thuộc vào loài. Trăn đất và trăn gấm thường nằm yên một chỗ để rình mồi, trong khi một số loài rắn tự mình đi tìm mồi. Rắn sử dụng mắt hoặc mũi và cơ quan Jacobson ở hàm trên và lưỡi để phát hiện và nhận biết mồi. Rắn lục có hố má là một hõm nằm giữa mũi và mắt, cơ quan này giúp rắn nhận biết sự thay đổi nhỏ của nhiệt độ ở gần mình. Thức ăn của rắn thường là chim và thú nhỏ có thân nhiệt cao và luôn tỏa nhiệt xung quanh. Để bắt con mồi, rắn có thể tấn công bằng cách phóng nọc độc hoặc quấn và xiết chặt để làm con mồi không thở được và không cử động cho đến khi chết.
Nuốt mồi
Rắn có khả năng nuốt mồi lớn hơn nhiều so với kích thước đầu rắn, do các xương của bộ hàm chỉ đính với nhau bằng dây chằng. Vì vậy, miệng của rắn có thể mở rộng. Rắn không có xương mỏ ác nên nó có thể mở rộng đầu dưới và các xương sườn để mồi từ miệng vào dạ dày. Rắn cũng có thể nuốt những con mồi lớn hơn và nặng hơn trọng lượng của cơ thể mình. Sau mỗi lần ăn như vậy, rắn cần thời gian yên tĩnh để tiêu hóa và rắn cũng sẽ nhịn ăn trong một thời gian dài. Khi cho rắn ăn con mồi sống, nên để con mồi sống nguyên con, vì rắn nhận biết cử động của con mồi qua mắt và tai và sẽ nhanh chóng tấn công. Khi cho ăn con mồi tĩnh, nên cắt con mồi thành miếng phù hợp với miệng rắn để rắn dễ ăn.
Sử dụng nước
Rắn thường uống nước trong mùa hoạt động, đặc biệt là trong những ngày nắng nóng. Ngoài ra, rắn cũng có nhu cầu bơi và ngâm mình trong nước, đặc biệt là trước khi lột xác vài ngày. Vì vậy, trong lồng nuôi và chuồng nuôi, nên cung cấp chậu nước sạch, và trong trại nuôi, nên có ao, hồ để rắn tắm.
Mùa sinh sản, ghép đôi, giao phối
Sau kỳ ngủ đông, rắn ra hoạt động, kiếm ăn và sưởi ấm. Tháng 3 là tháng rắn cái và rắn đực tìm nhau để ghép đôi. Chúng thường theo sát bên nhau, di chuyển cùng nhau, va chạm và dựng đứng phần trước cơ thể lên hoặc quấn lấy nhau. Hiện tượng này được gọi là giao hoan, trong đó bao gồm những hành động mang tính thủ tục nhằm kích thích lẫn nhau trước khi giao phối. Ví dụ, rắn ráo có thể tập thể giao hoan, trong đó 4-5 rắn đực bám theo một rắn cái, tụ thành một đám, cuộn lấy nhau trong khoảng 10 phút trên cây.
Trong quá trình giao phối, rắn cái nâng đuôi lên để rắn đực áp huyệt vào huyệt rắn cái, và cơ quan giao phối từ hai bên huyệt của rắn đực lộn ra ngoài với nhiều mấu gai để giữ chặt rắn cái. Tinh trùng từ rắn đực được chuyển qua huyệt vào ống dẫn trứng của rắn cái. Thời gian giao phối kéo dài trong nhiều giờ.
Đẻ trứng
Đa số rắn không xây tổ mà chọn các nơi yên tĩnh và an toàn như hang đất, hốc cây, chân đê hoặc dưới các bụi cây để đẻ trứng. Số lượng trứng mỗi năm dao động từ 2-5 trứng ở rắn trán bên, rắn dẻ và rắn rồng cổ đen. và đa số rắn đẻ vài chục trứng, trăn gấm có thể đẻ tới 80-100 trứng. Vài loài rắn có thói quen thả cỏ rác vào nơi đẻ trứng.
Nhiều loài rắn không có thói quen bảo vệ trứng hoặc chăm sóc chúng. Tuy nhiên, có một số loài như hổ mang và hổ chúa sau khi đẻ sẽ vun trứng thành đống và quấn quanh ổ trứng để ấp. Thời gian ấp tùy thuộc vào loài, thường từ 56-80 ngày. Trong thời gian này, rắn thường không rời khỏi ổ trứng và thường rất hung dữ và phản ứng quyết liệt hơn khi bị kích thích.
Đẻ con
Một số loài rắn không đẻ trứng mà đẻ con, bao gồm rắn biển, rắn hai đầu đỏ, rắn bù lịch, rắn bông súng, rắn bồng chì, rắn bồng Trung Quốc, rắn râu, rắn ri voi, rắn lục mép trắng và rắn lục xanh. Các loài rắn biển chỉ đẻ mỗi lứa có 1 con, rắn rầm ri cá đẻ 8 con, và rắn rầm ri cóc ở vùng nước lợ Nam bộ đẻ tới 32 con.
Lột xác
Rắn thường lột xác đều đặn để tăng trưởng. Tần suất lột xác phụ thuộc vào cỡ tuổi, kỳ hoạt động hoặc trú đông, và trạng thái sức khỏe của rắn. Trước khi lột xác 5-7 ngày, rắn ít hoạt động và có thể không ăn. Da rắn trở nên kém tươi, và rắn tìm nơi có nước để ngâm mình. Mắt rắn trở nên trắng đục và mờ dần, có thể tạm thời mù, sau đó mắt trở lại bình thường và rắn mới lột xác. Da lột xác sẽ bong ra khi rắn cọ vào vật thể, và rắn sẽ chui qua lỗ thủng để lại tấm da cũ ở phía sau. Rắn khỏe mạnh sẽ có tấm da lột xác nguyên vẹn, trong khi rắn yếu thường lột từng mảng và thường còn dính trên thân. Sau khi lột xác, da rắn trở nên tươi sáng hơn và hoạt động trở lại bình thường. Qua quá trình này, chúng ta không chỉ biết được nhu cầu về thức ăn và nước của rắn mà còn biết được trạng thái sức khỏe của chúng để điều chỉnh chế độ dinh dưỡng.
Tự vệ
Rắn rất nhạy cảm với các chấn động truyền từ đất qua thân đến tai trong, mặc dù chúng không có lỗ tai rõ ràng như chúng ta. Trong điều kiện nuôi, rắn hổ mang có thể nhận ra bước chân của con người từ xa chục mét và lập tức trở nên kích thích và nổi giận. Rắn thường ẩn mình trong hang như rắn giun có mắt nhỏ, rắn ráo sống trên cây có mắt lớn, rắn hoạt động ban ngày hoặc cả ngày và đêm có lỗ mắt tròn hay bầu dục ngang, rắn lục xanh ăn đêm có lỗ mắt dọc. Mũi của hầu hết các loài rắn nằm ở hai bên đầu, của rắn sống trong nước ở gần mút mõm và hướng lên trên để rắn có thể nhô một chút đầu khỏi mặt nước để thở.
Rắn ưa những nơi yên tĩnh và nhờ các giác quan của mình mà chúng có thể phát hiện những điều không thuận lợi để lẩn tránh. Trong điều kiện nuôi, chúng ta cần đáp ứng yêu cầu này để tránh làm cho rắn bị kích động.
Bài viết liên quan: