Trong hàng ngàn năm lịch sử loài người, những cơn bão đã trở thành hiện tượng tự nhiên được nhắc đến như một kẻ phá hoại, sự nổi giận của mẹ thiên nhiên hay hiện thân của sức mạnh thượng đế. Từ “hurricane” trong tiếng Anh xuất phát từ từ “Hurakan” – một vị thần hủy diệt của người Maya. Với sức mạnh không thể diễn tả hết, cơn bão gây ra hậu quả nghiêm trọng. Mỗi năm, Việt Nam phải đối mặt với mùa mưa bão kéo dài từ tháng 5 đến tháng 12, với những cơn bão hình thành từ biển Đông và ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền, đặc biệt là các tỉnh ven biển.
TÓM TẮT
Bão là gì?
🔎 Xem thêm
Bão là trạng thái nhiễu động của khí quyển và cũng là một loại hình thời tiết cực đoan. Những cơn bão thường đi kèm với gió mạnh, mưa lớn, sấm chớp, mưa đá, và vòi rồng. Ngoài ra, khái niệm bão còn bao gồm cả bão tuyết, bão cát và bão bụi. Bão là hệ thống xoáy mạnh đặc trưng bởi khí áp thấp tại tâm, gió và hệ mây phát triển mạnh theo hình xoắn, kèm theo dông và mưa lớn.
Cấu trúc của một cơn bão gồm mắt bão, thành mắt bão và hoàn lưu bão. Trung tâm của cơn bão chính là mắt bão, thường là vùng trời quang, gió nhẹ. Mắt bão có thể tồn tại trong thời gian dài hoặc chỉ trong vài phút. Bao quanh mắt bão là thành mắt bão, nơi mây tạo thành một bức tường lên cao và là nơi gió thổi mạnh nhất. Bên ngoài thành mắt bão là hoàn lưu bão, nơi có các dải mây gây mưa. Các dải mây này đóng vai trò quan trọng trong chu kỳ bay hơi – ngưng tụ nhằm cung cấp năng lượng để duy trì cơn bão.
Sức gió là tốc độ gió duy trì trong một thời gian dài và là căn cứ để đánh giá độ mạnh yếu của bão. Tác hại do bão gây ra chủ yếu đến từ các cơn gió giật, mạnh nhưng kéo dài chỉ trong vài giây đến dưới 1 phút. Do đó, thông tin về gió giật luôn được lưu ý trong các bản tin dự báo bão.
Bão là một xoáy thuận nhiệt đới được cấu trúc bởi khối khí nóng ẩm với dòng thăng rất mạnh xung quanh mắt bão, tạo hệ thống mây và mưa xoáy vào vùng trung tâm bão. Tùy thuộc vào khu vực hình thành, thuật ngữ “bão” có những tên gọi khác nhau. Bão hình thành trên Đại Tây Dương được gọi là hurricanes, trên Thái Bình Dương được gọi là typhoons, và trên Ấn Độ Dương được gọi là cyclones. Tại Việt Nam, thuật ngữ “bão” dùng để diễn tả các cơn bão nhiệt đới, một loại thời tiết đặc trưng của các vùng biển nhiệt đới, thường có gió mạnh kèm theo mưa lớn.
Theo tiêu chuẩn quốc tế, bão được phân loại dựa trên sức gió. Sức gió dưới 63 km/h được gọi là áp thấp nhiệt đới (tropical depression), sức gió trên 63 km/h được gọi là bão nhiệt đới (tropical cyclone hoặc tropical storm), sức gió trên 118 km/h được gọi là bão (typhoon) và sức gió trên 241 km/h được gọi là bão cực mạnh (super typhoon).
Mỗi năm trên toàn thế giới, có từ 40 đến 50 cơn áp thấp nhiệt đới hình thành và phát triển lên thành bão. Mùa bão thường diễn ra từ tháng 6 đến tháng 11 (ở Bắc Bán Cầu) và từ tháng 12 đến tháng 3 năm sau (ở Nam Bán Cầu). Trong thời gian này, điều kiện thuận lợi nhất cho sự hình thành và phát triển của bão là nhiệt độ nước biển cao (ít nhất từ 26 độ C trở lên) và khí quyển vùng nhiệt đới đủ thuận lợi cho sự phát triển đối lưu và chuyển động xoáy.
Bão Hình Thành Như Thế Nào?
Các cơn bão hình thành trên biển, xuất phát từ các vùng khí chênh lệch nhiệt độ hoặc áp suất. Với nhiệt độ nước biển vượt quá một ngưỡng nào đó, hơi nước bốc lên và tạo ra vòng xoáy theo cả chiều dọc và chiều ngang. Áp thấp nhiệt đới dần dần được hình thành và nếu duy trì trên vùng nước ấm, nó sẽ tăng cường thành bão. Tuy nhiên, khi bão đổ bộ vào đất liền, nó sẽ yếu dần đi do thiếu khí nóng bốc hơi.
Nhà khí tượng Erik Palmen đã tìm ra rằng bão chỉ có thể hình thành trên biển trong dải vĩ độ từ 5 – 20 độ hai bên xích đạo, có nhiệt độ cao (từ 26 – 27 độ C trở lên) đảm bảo cung cấp đủ lượng hơi nước khổng lồ bốc hơi mạnh từ mặt biển để tạo năng lượng cho bão hình thành và lực Coriolis đủ lớn để tạo xoáy. Khí không khí trong vùng xoáy có chiều ngang khoảng 200 km, chiều dài khoảng 1000 km và cách mặt đất khoảng 10 – 12 km.
Vì Sao Có Bão?
Bão hình thành ở vùng nhiệt đới do cần có một dòng nước rất nóng, tối thiểu là 26 độ C ở độ sâu ít nhất là 50m dưới mặt nước. Nước nóng tạo ra hiện tượng bốc hơi mạnh, và sự bốc hơi chính là “nhiên liệu” của bão. Khối khí ẩm này trở lên cao đến khoảng 15 cây số, nơi khí trở nên lạnh, cô đặc và làm cho những đám mây bão không cố định trở nên lớn hơn.
Khi khí lạnh trở xuống, nó hút đầy khí ẩm và nóng với tốc độ rất nhanh vào bên trong ống khí bay lên cao. Hiện tượng này xảy ra vì áp suất ở đây thấp hơn những nơi khác. Điều này giải thích tại sao mây xoáy xung quanh ống khói này.
Trên Trái Đất, bão luôn quay theo cùng một chiều. Do Trái Đất quay theo chiều ngược lại của kim đồng hồ ở Bắc Bán Cầu và cùng chiều với kim đồng hồ ở Nam Bán Cầu, nên bão luôn quay theo cùng một chiều. Khi nước càng nóng, vòng xoáy của nó càng mạnh mẽ. Sức mạnh của một cơn bão đôi khi đạt tới 5 quả bom hạt nhân mỗi giây. Tuy nhiên, khi gặp phải dòng nước lạnh hơn hoặc đất liền, bão sẽ giảm cường độ do thiếu khí nóng.
Tại Sao Bão Xuất Hiện Chủ Yếu Vào Mùa Hè và Mùa Thu?
Thời gian hoạt động chính của bão là vào mùa Hè và mùa Thu: từ tháng 6 đến tháng 11 (ở Bắc Bán Cầu) và từ tháng 12 đến tháng 3 năm sau (ở Nam Bán Cầu). Đây là thời gian có đầy đủ điều kiện thuận lợi nhất cho sự hình thành và phát triển của bão, bao gồm nhiệt độ nước biển cao (ít nhất từ 26 độ C trở lên) và khí quyển vùng nhiệt đới thuận lợi cho sự phát triển của đối lưu và chuyển động xoáy.
Việt Nam, đất nước chúng ta, nằm trong khu vực ảnh hưởng bởi mùa mưa bão kéo dài từ tháng 5 đến tháng 12. Trong thời gian này, biển Đông chịu ảnh hưởng của các cơn bão nhiệt đới từ biển và gây ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền, đặc biệt là các tỉnh ven biển.
Viettel AIO hy vọng rằng bài viết này đã giúp bạn hiểu rõ hơn về bão – một hiện tượng tự nhiên đầy mạnh mẽ và không thể thiếu trong cuộc sống của chúng ta. Để biết thêm thông tin về chúng tôi, hãy truy cập Viettel AIO.
Bài viết liên quan: