Vì sao sông Tiền, sông Hậu sâu bất thường?

Nghiên cứu và khảo sát mới nhất của các nhà khoa học cho thấy sông Tiền – sông Hậu ngày càng sâu bất thường, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường sống.

Sông ngày càng sâu thêm

Theo các chuyên gia, có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, trong đó quan trọng nhất là việc khai thác cát bừa bãi và xây các đập thủy điện trên dòng chính Mekong.

Công ty TNHH Trường Phát ở Tiền Giang đã gửi văn bản cho Bộ GTVT xin tạm dừng thực hiện dự án nạo vét luồng sông Tiền đoạn từ TP Mỹ Tho đến huyện Cái Bè, tỉnh Tiền Giang dài hơn 40km. Lý do tạm dừng là do luồng sông Tiền bị sâu bất thường, không còn cát sỏi. Việc tiếp tục nạo vét có thể gây ra sạt lở nghiêm trọng.

Theo khảo sát, đoạn sông Tiền đã bị sâu thêm vài mét, và có nơi sâu tới 16-17m. Tình trạng sâu thêm của sông Tiền và sông Hậu diễn ra trên toàn tuyến, không chỉ riêng đoạn nào.

Nguyên nhân gốc rễ

Có hai nguyên nhân chính dẫn đến sông ngày càng bị sâu thêm. Thứ nhất là khai thác cát sông quá mức. Một nghiên cứu cho biết, từ năm 1998-2008, sông Tiền mất khoảng 90 triệu tấn vật liệu đáy sông, trong khi sông Hậu mất 110 triệu tấn.

Giai đoạn 2008-2012, tốc độ khai thác tăng vọt lên 57 triệu tấn/năm, gấp 20 lần lượng cát vận chuyển hằng năm của sông Mekong. Việc khai thác cát quá mức tạo ra những hố sâu đến 15m trên sông thuộc địa phận Campuchia và nhiều hố sâu hàng chục mét tại Việt Nam.

Thứ hai là tác động tiêu cực từ hệ thống đập thủy điện ở thượng nguồn sông Mekong. Các đập thủy điện ở Trung Quốc giảm 50% lượng phù sa mịn đến ĐBSCL, trong khi các địa phương đang khai thác lòng sông một cách vô tội vạ. Nếu tất cả các dự án đập thủy điện ở Lào và Campuchia được thực hiện thì toàn bộ lượng vật liệu di chuyển ở đáy sông không thể về tới ĐBSCL.

Cẩn trọng để tránh thảm họa

Nghiên cứu mới đề nghị cần phối hợp toàn vùng để đánh giá chính xác hiện trạng và lập quy hoạch bảo vệ cũng như khai thác hợp lý sông Tiền, sông Hậu.

Trên địa bàn tỉnh Tiền Giang, không có mỏ cát nào đang được khai thác và từ năm 2013 đến nay, tỉnh không cấp phép khai thác cát trên sông Tiền để lòng sông được phục hồi và tránh bị sâu thêm và gây sạt lở. Tuy nhiên, trên sông Tiền vẫn có ba giấy phép của Bộ GTVT cho doanh nghiệp nạo vét luồng dài suốt tuyến. Đầu tháng 8-2016, tỉnh Tiền Giang và Đồng Tháp đề nghị dừng các dự án đang triển khai và không cấp phép dự án mới.

Thạc sĩ Nguyễn Hữu Thiện cảnh báo rằng các cơ quan chức năng không nên xem nhẹ tình trạng sông Tiền và sông Hậu bị sâu bất thường. Việc khai thác cát quá mức và không xem xét tác động của việc khai thác cát đến môi trường có thể gây ra nhiều hậu quả không lường trước.

Hãy dừng “bức tử” sông!