Chia sẻ hay chia xẻ: Đừng để nhầm lẫn đáng tiếc

Trong tiếng Việt, “chia sẻ” và “chia xẻ” là hai từ thường bị nhầm lẫn hoặc đánh đồng với nhau, gây ra những lỗi chính tả đáng tiếc. Điều đáng lưu ý là không chỉ những người không chuyên mà ngay cả những người có trình độ cao và có học vị cũng mắc phải lỗi này. Ngay cả những nhà ngôn ngữ học và biên soạn từ điển chính tả cũng không thể tránh được nhầm lẫn và viết sai. Ví dụ:

Trên mạng xã hội Facebook, một người đã đặt câu hỏi: “Em rất đau đầu với từ “chia sẻ” theo nghĩa hiện tại. Nếu viết “chia xẻ” thì mọi người bảo sai theo quy tắc chính tả, nhưng mà phải “xẻ” mới đúng”.

PGS.TS Ngôn ngữ học Lê Đức Luận (Đại học Đà Nẵng) cho rằng chỉ có “chia xẻ” chứ không có “chia sẻ”. Trong một bình luận trên Facebook, ông viết: “Viết sai chính tả là điều ai cũng mắc ít nhất một lần. Người miền Bắc có một sai lầm mà hiện nay trở thành đúng, như màu thành mầu, tàu thành tầu, xẻ thành sẻ. Trong từ “chia sẻ” và tất nhiên phải thừa nhận”. Ông lý giải: “Chia tức là phải xẻ ra, còn sẻ không có nghĩa gì cả. Chia mà không xẻ ra thì không chia được”.

GS.TS – Nhà biên soạn từ điển Nguyễn Văn Khang cho rằng “chia sẻ” và “chia xẻ” chỉ là hai dạng chính tả khác nhau của một từ và đều được chấp nhận. Điều này dẫn đến nhầm lẫn:

  • Trong “Từ điển chính tả tiếng Việt” (NXB Đại học Quốc gia Hà Nội – 2018), Nguyễn Văn Khang chỉ dẫn “chia xẻ = chia sẻ”; viết thành ngữ “nhường cơm sẻ áo” thành “nhường cơm xẻ áo”.

  • Trong sách “Từ điển thành ngữ tục ngữ Việt Hán”, Nguyễn Văn Khang lại dùng “chia sẻ” trong trường hợp nên dùng “chia xẻ”; và ngược lại, nên viết “chia sẻ” mới đúng, ông lại dùng “chia xẻ”. Ví dụ, ông viết: “chia năm sẻ bảy” trong tiếng Việt đồng nghĩa với “四分五裂” (tứ phân ngũ liệt) trong tiếng Hán; trong khi để viết đúng, phải là “chia năm xẻ bảy”, vì chỉ có “chia xẻ” mới có nghĩa là “phân liệt” 分裂 (chia cắt).

Ở một ví dụ khác, Nguyễn Văn Khang viết “chia ngọt xẻ bùi” trong tiếng Việt để so sánh với “同甘共苦” (đồng cam cộng khổ), “分甘共苦” (phân cam cộng khổ) và “有福共享” (hữu phúc cộng hưởng) trong tiếng Hán. Tuy nhiên, để viết đúng, phải là “sẻ bùi”, vì “sẻ” ở đây có nghĩa là “chia sẻ”, “san sẻ”, cùng hưởng cùng chịu, tương ứng với “đồng cam” 同甘, “phân cam” 分甘, “cộng hưởng” 共享, phân hưởng 分享 (cùng hưởng vị ngọt, đắng; tượng trưng cho việc có phúc cùng hưởng, hoạn nạn cùng chịu) trong tiếng Hán.

Khi chúng ta chia sẻ thông tin, chia sẻ bài viết, thì thông tin, bài viết đó không bị xé ra, không bị chia ra, không giảm đi. Bởi vì “chia sẻ” này có nghĩa là cùng đọc, cùng nhận thông tin với nhau, chứ không có ý nghĩa chia phần.

Trong trường hợp “nhường cơm sẻ áo” thì “sẻ áo” có nghĩa là chia sẻ, san sẻ, giúp đỡ về việc mặc áo, chung sức sống (do đó còn có thể dùng “sẻ cơm nhường áo”; “Thương nhau chia củ sắn lùi/Bát cơm sẻ nửa chăn sui đắp cùng” – Tố Hữu). Còn “xẻ áo” chỉ có nghĩa là cắt, xé, chia cái áo ra làm nhiều mảnh.

Như vậy, lập luận “chia tức là phải xẻ ra, còn sẻ không có nghĩa gì cả. Chia mà không xẻ ra thì không chia được” không thể được chứng minh.

Vậy khi nào thì dùng “chia sẻ”, khi nào thì dùng “chia xẻ”? Cách đơn giản để phân biệt giữa “chia sẻ” và “chia xẻ” như thế nào?

  • Chia sẻ: Khi chúng ta diễn tả việc chia sẻ để cùng hưởng hoặc cùng chịu, thì dùng chia sẻ. Sự chia sẻ này thường mang ý nghĩa tích cực.

Hãy nhớ rằng, “sẻ” ở đây có nghĩa là san sẻ, san sớt. Vì vậy, san sẻ, san sớt không thể viết thành xan xẻ, xan xớt, nên chia sẻ cũng không thể viết thành chia xẻ.

  • Chia xẻ: Khi diễn tả việc một cái gì đó bị chia cắt, bị tách ra thành nhiều phần, làm cho một thể thống nhất nào đó không còn nguyên một mảnh, không còn nguyên vẹn, thì dùng chia xẻ. Sự chia xẻ này thường mang ý nghĩa tiêu cực. Ví dụ: Lãnh thổ bị chia năm xẻ bảy; Mảnh đất bị chia xẻ ra thành nhiều miếng; Lực lượng bị chia xẻ ra nhiều nơi.

Hãy ghi nhớ rằng, chia xẻ ở đây có nghĩa là cắt xẻ, xé lẻ ra từng mảnh, nên phải viết giống xẻ trong xẻ gỗ.

Như vậy, “chia sẻ” và “chia xẻ” là hai từ mang hai ý nghĩa khác nhau, không thể thay thế cho nhau trong mọi trường hợp.