Câu chuyện thú vị về câu ‘Dở như hạch’

Câu “Dở như hạch” là một thành ngữ phổ biến trong cuộc sống, nhưng không xuất hiện trong bất kỳ từ điển nào. Người ta thường trích dẫn giải thích của cụ Vương Hồng Sển trong cuốn sách “Ăn cơm mới nói chuyện cũ: Hậu Giang – Ba Thắc”. Tuy nhiên, giải thích này có phần cưỡng ép. Trên thực tế, khi đánh giá một người, ta nên xem xét tay nghề của họ, không thể dùng lĩnh vực người đó không quen để đánh giá.

Theo cuốn sách “Ăn cơm mới nói chuyện cũ: Hậu Giang – Ba Thắc”, cụ Vương Hồng Sển không giải thích câu “Dở như hạch”, nhưng đề cập đến thuật ngữ “chà hạch”. Người chà hạch là những người thức đêm giữ cửa và canh gác hãng buôn. Tên này có nguồn gốc từ xứ Ả Rập, và danh tánh của họ thường viết chữ Hadji đứng đầu. Vì vậy, người Sài Gòn gọi họ là “hạch gác cửa”. Tuy nhiên, cách giải thích này cũng có vẻ cưỡng bức.

Theo nghiên cứu của chúng tôi, trong từ điển Việt Nam (Lê Văn Đức), từ “HẠCH” có hai nghĩa. Nghĩa đầu tiên là “Người da đen ở Việt Nam, thường làm nghề gác cửa”, ví dụ như “Oai như hạch”. Nghĩa thứ hai là “tệ, xấu-xí, dở”, ví dụ như “Dở như hạch; Hạch quá!”.

Theo cách trình bày của Lê Văn Đức, chúng ta biết rằng thành ngữ “Oai như hạch” có liên quan đến người Hạch làm nghề gác cửa. Tuy nhiên, với nghĩa thứ hai, chúng ta không biết tại sao “hạch” lại có nghĩa là “tệ, xấu-xí, dở”.

Từ “hạch” trong “Dở như hạch” xuất ph

át từ việc thiến các con vật. Sau khi thiến, những con vật này trở nên hiền lành hơn, không động dục, không chạy nhảy, phá phách, và nhanh lớn, chóng béo. Tuy nhiên, với những con chó đực, gà trống, nếu không thiến, chúng có thể chạy rông và dễ mất.

Khi thiến chó, gà, lợn,… những con sau khi thiến, mặc dù không có chức năng truyền giống, nhưng vẫn đòi giao phối, gọi là “hạch” hoặc “thiến hạch”. Chữ “hạch” ở đây có nghĩa là “hạt”, chỉ mẩu tinh hoàn hoặc cái hoa còn sót lại, khiến con vật vẫn động dục.

Các con vật bị “thiến hạch” đặt họ trong tình trạng “dở”, không thể truyền giống, trong khi mục đích kinh tế (nhanh béo) và quản lí dễ dàng (không hung dữ, phá phách) không được đạt được. Với chính con vật bị “thiến hạch”, thì tình trạng “dở”, “tệ” càng trở nên rõ rệt, vì tuy có ham muốn, động dục và nhu cầu giao phối, nhưng lại bất lực, không làm được gì.

Cụm từ “Dở như hạch” có nguồn gốc như vậy, thường được sử dụng trong lời than vãn hoặc lời chửi thề. Với những cô gái thiếu đứng đắn, người ta thường nói “Mấy con hạch!” hoặc “Mấy con đẩy (đĩ) hạch!”. Đây là lời chửi thậm tệ, ám chỉ rằng họ đã bị “thiến” và vẫn còn “xí xớn”, tựa như bị “thiến hạch” vậy.

Với câu chuyện này, chúng ta đã hiểu thêm về nguồn gốc và nghĩa của câu “Dở như hạch”. Mời các bạn tìm hiểu thêm về Viettel AIO tại đây.