Nguyên nhân gây ra sóng thần? Căn cứ nhận biết sóng thần

Một trong số những thiên tai khiến con người sợ hãi, ám ảnh và gây ra nhiều thiệt hại về người và tài sản là sóng thần. Vậy, sóng thần là gì? Nguyên nhân tạo ra sóng thần là gì? Cùng Viettel AIO tìm hiểu ngay bây giờ!

Sóng thần là gì? Sóng thần tiếng Anh là gì?

Sóng thần là một hiện tượng tự nhiên được nhận biết qua sự xuất hiện của các đợt sóng lớn ngoài biển cả. Đây là một trong những hiện tượng tự nhiên có tác động lớn tới môi trường sống.

Sóng thần trong tiếng Anh được gọi là “tsunami”. Từ này xuất phát từ Nhật Bản và có nghĩa là “những đợt sóng lớn”. Nhật Bản là một đất nước nổi tiếng với việc thường xuyên chứng kiến những trận sóng thần lớn nhất lịch sử. Các hậu quả mà sóng thần gây ra luôn mang lại những thiệt hại nặng nề cho cuộc sống của con người.

Nguyên nhân gây ra sóng thần

Nguyên nhân chính gây ra sóng thần là do sự hình thành của các trận động đất ngầm có tâm chấn nằm sâu dưới lòng đại dương. Nguyên nhân sâu xa hơn là do sự chuyển động không cùng chiều của các mảng đại dương, thềm lục địa hay rìa lục địa. Khi di chuyển như vậy, chúng va chạm vào nhau dẫn đến các cơn địa chấn dưới lòng biển, còn được gọi là động đất.

Ngoài ra, một nguyên nhân khác có thể tạo ra sóng thần là hoạt động của các ngọn núi lửa ngầm nằm dưới đáy biển. Khi chúng phun trào, lượng nước có áp suất lớn sẽ gây ra các cột sóng lớn tạo ra sóng thần.

Nói chung, nguyên nhân mà mọi người có thể dễ dàng nhận thấy là sự di chuyển của một lượng nước lớn. Lượng nước đột ngột di chuyển do tác động của các trận động đất, phun trào núi lửa dưới biển, va chạm của thiên thạch, hay các vụ nổ do tác động ngoại lực, trầm tích rơi xuống. Điều này sẽ tạo ra sóng thần ở mức độ khác nhau.

Các đặc điểm của sóng thần

Dưới đây là một số đặc điểm nổi bật của sóng thần:

• Tốc độ di chuyển của các cột sóng cực lớn, có thể lên đến 800km/h.
• Trong đại dương sâu khoảng 6.100m, sóng thần di chuyển khoảng 890km/giờ (bằng vận tốc máy bay) và có thể lướt từ bên này sang bên kia Thái Bình Dương trong không đầy một ngày.
• Độ cao của cột sóng ở vùng nước cạn có thể cao hơn 30m hoặc hơn (ngọn sóng thần tấn công vịnh Lituya, Alaska năm 1958 cao đến 525m).
• Sóng thần chủ yếu là sóng nước nông (khác biệt với sóng nước do gió tạo ra). Khi đổ bộ vào đất liền, sóng thần chủ yếu là sóng ở tần suất nước cạn.
• Sóng thần có chu kỳ 10-120 phút và bước sóng có thể lên đến 500km.
• Sóng thần di chuyển ngầm trong lòng đại dương, có thể di chuyển rất nhanh mà không mất nhiều năng lượng. Điều này là lý do khi đến đất liền, vận tốc của sóng giảm nhưng sức tàn phá của sóng thần vẫn giữ nguyên, gây ra những thiệt hại khủng khiếp.
• Sức tàn phá của sóng thần có thể lớn đến mức phá hủy một thành phố và kéo dài hàng nghìn km.

Những dấu hiệu của một đợt sóng thần sắp tới

Có một số dấu hiệu cơ bản mà chúng ta có thể nhận biết để phân biệt sóng thần với các loại sóng khác:

• Nguyên nhân của sóng thần là các trận động đất ở dưới lòng đại dương. Vì vậy, khi chúng ta nhận thấy có trận động đất xảy ra, có thể đó là dấu hiệu cho thấy sóng thần sắp đến. Tuy nhiên, tâm chấn có thể nằm ở một khoảng cách xa vài chục km, điều này khiến cho việc nhận biết khá khó khăn.
• Sự xuất hiện của các bọt nước trên diện rộng và mùi hôi thối từ biển.
• Giảm mạnh nước biển gần bờ, có thể lên đến hàng trăm mét. Điều này xảy ra do mặt biển nghiêng kèm với sự di chuyển của một khối nước ngầm dưới lòng biển.
• Tăng đột ngột nhiệt độ của nước biển, kèm theo tiếng nổ ở xa đại dương.

Còn một số hiện tượng hiếm hơn nhưng cũng là các dấu hiệu để nhận biết sóng thần: vệt sáng đỏ trên chân trời, đàn hải âu bay ngược biển, tiếng ồn khi sóng va vào bờ biển, mây đen xuất hiện trên trời…

Cách ứng phó với sóng thần

Hiện nay, con người đã tìm ra cách và phương pháp ứng phó với thiên tai sóng thần. Ví dụ như, con người đã phát minh ra hệ thống cảnh báo sóng thần (TWS). Ngoài ra, các trung tâm báo động động đất và sóng thần cũng đã được đặt tại các điểm xảy ra thiên tai dưới sự quản lý của Viện địa chất Mỹ (USGS).

Hiện tại, các hệ thống cảnh báo sóng thần và sóng cao đã được thiết lập tại vùng duyên hải Thái Bình Dương và Nam Mỹ. Nhiều quốc gia Thái Bình Dương, đặc biệt là Nhật Bản, đã trang bị hệ thống quan sát và cảnh báo sóng thần. Ngoài ra, hệ thống hiện đại CREST (Consolidated Reporting of Earthquakes and Tsunamis) cũng được lắp đặt tại vùng duyên hải tây nước Mỹ.

Tuy nhiên, các giải pháp này chỉ giới hạn ở mức độ tâm lý hơn là đưa ra một cách tin cậy từ khoa học. Dù tâm chấn động đất dưới lòng biển có thể được phát hiện ngay lập tức, nhưng chúng ta vẫn không thể biết được những thay đổi trong lòng biển xảy ra như thế nào, có sóng thần xuất hiện không.

Cho đến nay, chưa có hệ thống nào có thể phát hiện sóng thần trước khi nó xảy ra. Hơn nữa, hiện tại cũng chưa có hệ thống nào có thể tính toán chính xác thời gian giữa một trận động đất và sóng thần đi kèm. Chính vì vậy, chúng ta hy vọng trong tương lai, con người sẽ tìm ra nhiều giải pháp hiệu quả hơn để ứng phó với thiên tai này.

Các trận sóng thần trong lịch sử gây ám ảnh

Có rất nhiều trận sóng thần đã gây ám ảnh trên toàn cầu. Dưới đây là một số trận sóng thần nổi tiếng trong lịch sử:

• Trận sóng thần ở Đảo Vancouver, Canada năm 1700.
• Trận sóng thần ở Lisboa, Bồ Đào Nha năm 1755.
• Núi lửa Krakatoa phun trào ở Indonesia năm 1883.
• Trận sóng thần Newfoundland, Canada năm 1929.
• Trận sóng thần Thái Bình Dương năm 1946.
• Trận sóng thần Chile năm 1960.
• Thảm họa Đập Vajont, Italia năm 1963.
• Trận sóng thần Ngày thứ Sáu Tuần thánh ở Thái Bình Dương năm 1964.
• Trận sóng thần Vịnh Moro, Philippines năm 1976.
• Trận sóng thần Tumaco ở Thái Bình Dương năm 1979.
• Trận sóng thần Okushiri, Nhật Bản năm 1993.
• Trận sóng thần Ấn Độ Dương năm 2004.
• Trận sóng thần Nam Đảo Java, Indonesia năm 2006.
• Trận sóng thần Chile năm 2010.
• Trận sóng thần Sendai, Nhật Bản năm 2011.

Ngoài ra, lịch sử đã ghi nhận rất nhiều trận sóng thần với sức tàn phá khủng khiếp. Trong số đó, phải kể đến trận sóng thần xảy ra tại đảo Sumatra thuộc Indonesia vào ngày 26-12-2004.

Một trận động đất mạnh 9,1 độ Richter là nguyên nhân gây ra trận sóng thần này. Nó đã tạo ra một trận sóng thần kinh hoàng quét qua bờ biển của Indonesia, Thái Lan, Malaysia và kéo dài tới châu Phi. Trận sóng thần này đã cướp đi mạng sống của 283.000 người, hơn 1.100.000 người mất nhà cửa, và gây thiệt hại hàng chục tỷ USD.

Hậu quả của sóng thần

Hậu quả mà sóng thần mang lại cho con người là không hề nhỏ do sức tàn phá khủng khiếp của nó. Sóng thần là những cột nước cao hàng chục mét có thể quét qua mọi thứ trên đường đi.

Sóng thần gây ra những thiệt hại về người và của cải không thể đo lường trước được. Khi vị trí tâm chấn của sóng thần càng gần với đất liền, chu kỳ sóng sẽ càng giảm. Điều này đồng nghĩa với việc sức tàn phá của sóng thần diễn ra nhanh và mạnh hơn.

Sức mạnh hủy diệt của sóng thần còn được tạo ra bởi sự cộng hưởng khi các đợt sóng xô nhau tràn vào đất liền. Hiệu ứng cộng hưởng này làm gia tăng sức mạnh và sự tàn phá của sóng thần lên gấp nhiều lần.

Thông qua bài viết này, chúng ta hiểu thêm về sóng thần và nguyên nhân gây ra sóng thần. Viettel AIO hy vọng bài viết này mang đến cho bạn những thông tin hữu ích. Đừng quên chia sẻ bài viết và theo dõi Viettel AIO để cập nhật thông tin mới nhất!