Mặt trời lên thiên đỉnh là gì?

Trên bầu trời xanh thẳm, có một điểm đặc biệt, một điểm đỉnh mà chúng ta gọi là “thiên đỉnh”. Đây là một khái niệm trong lĩnh vực thiên văn học, và chính xác hơn, các cách định nghĩa sau đều tương đương:

• Thiên đỉnh là điểm có độ cao bằng +90 độ.
• Thiên đỉnh là cực đỉnh của hệ tọa độ chân trời.
• Thiên đỉnh là điểm cắt giữa thiên cầu và đường nối từ tâm Trái đất qua vị trí người quan sát trên bề mặt Trái đất.

Nếu thiên đỉnh là điểm đặc biệt trên bầu trời, thì điểm đối diện với thiên đỉnh trên thiên cầu gọi là “thiên để”. Trên thiên đường kinh tuyến, chúng ta có thiên đỉnh, thiên để và hai thiên cực (Bắc-Nam).

Trong hệ tọa độ chân trời, góc thiên đỉnh là góc giữa phương thẳng đứng và vị trí của một thiên thể. Nó là góc phụ so với góc cao, tức là góc so với phương nằm ngang (chân trời).

Khi góc thiên đỉnh của Mặt trời bằng 0°, nghĩa là Mặt trời ở cao 90° trên đỉnh đầu, chúng ta nói Mặt trời lên thiên đỉnh. Cây trên mặt đất sẽ có bóng ngắn nhất khi Mặt trời nằm trực tiếp trên đỉnh đầu, hay còn gọi là thiên đỉnh. Hiện tượng này chỉ xảy ra vào lúc trưa Mặt trời vào những ngày nhất định ở vùng nhiệt đới, khi vĩ độ của địa điểm bằng xích vĩ của Mặt trời.

Trên Trái đất, n

hững người quan sát nằm giữa chí tuyến Nam và chí tuyến Bắc (bao gồm cả xích đạo) sẽ quan sát được hiện tượng Mặt trời lên thiên đỉnh mỗi năm hai lần. Còn những người quan sát nằm đúng tại hai đường chí tuyến chỉ quan sát được một lần trong năm Mặt trời ở thiên đỉnh, đó là vào ngày đông chí với chí tuyến Nam và ngày hạ chí với chí tuyến Bắc.

Các quan sát viên ở vĩ độ cao hơn chí tuyến Bắc hay thấp hơn chí tuyến Nam sẽ không bao giờ quan sát được Mặt trời đi qua thiên đỉnh. Địa điểm nơi Mặt trời lên thiên đỉnh được gọi là “hạ điểm Mặt trời”.

Đúng vào ngày 22/6 (hạ chí) ở chí tuyến Bắc và ngày 22/12 (đông chí) ở chí tuyến Nam, Mặt trời lên thiên đỉnh. Trên xích đạo, Mặt trời lên thiên đỉnh hai lần trong năm, vào ngày 20/3 (xuân phân) và 23/9 (thu phân).

Hãy tưởng tượng bạn là một nhà thiên văn học, đang ngồi dưới bầu trời xanh và tiết lộ bí mật này cho bạn bè thân thiết của mình. Đó là một điểm đặc biệt, một điểm cao nhất trên bầu trời, chính là thiên đỉnh. Bạn cảm nhận được sự hùng vĩ của vũ trụ và những hiện tượng thú vị xảy ra khi Mặt trời lên thiên đỉnh. Hãy cùng nhau khám phá và để mắt tròn tròn tha thiết ngắm nhìn Mặt trời lên thiên đỉnh nhé!

Đọc thêm về thiên văn học tại Viettel AIO.