Điểu táng – Nghi lễ chôn cất độc đáo của người Tây Tạng

Vùng đất Tây Tạng luôn khiến bất kỳ ai nhắc đến đều liên tưởng ngay đến một thế giới tâm linh huyền ảo, một tinh hoa Phật giáo có bề dày lịch sử nhân loại. Tuy nhiên, ít ai biết rằng Tây Tạng còn được biết đến với những nghi lễ an táng độc đáo, trong đó tục lệ điểu táng chính là một trong những ẩn số của văn hóa phong tục ở nơi đây. Hãy cùng Viettel AIO điểm qua chi tiết về phong tục này và lý giải sức hấp dẫn của nó.

Điểu táng là gì?

Điểu táng, hay còn gọi là nghi lễ “khất thực cho chim”, là hình thức mai táng nổi tiếng với những lời đồn đại về độ ‘rùng rợn’ của người Tây Tạng. Khác biệt so với các nền văn hóa khác, hình thức này không an táng người đã khuất trong lòng đất mà người Tây Tạng sẽ đưa thi thể lên núi và thực hiện hành động phân xác để làm mồi cho đàn kền kền đói.

Trên khu điểu táng thuộc thung lũng Larung, vùng Garze, Tây Tạng, khung trời luôn rợp bóng những bầy kền kền đói khi chuẩn bị tiến hành nghi lễ. Trong văn hóa của người Tây Tạng, kền kền được xem là loài vật linh thiêng và là thiên sứ của người chết. Theo quan điểm của Phật Giáo Kim Cương Thừa, người thân của người đã khuất sẽ tự chứng kiến nghi thức điểu táng này để mở ra góc nhìn về sự “vô thường” của cuộc sống và tỉnh thức nhận thức về bản thân.

Quá trình điểu táng cơ bản diễn ra như thế nào?

Hình thức điểu táng được chia làm hai loại: cơ bản và long trọng. Ở Tây Tạng, những người dân làng và dân du mục tại các vùng hẻo lánh thường lựa chọn hình thức điểu táng cơ bản. Sau khi được vệ sinh thi thể, người chết sẽ được mang lên núi và đàn kền kền tự tìm đến.

Ở hình thức điểu táng long trọng, quy trình sẽ phức tạp và mang tính nghi thức hơn. Đầu tiên, các Lạt Ma sẽ cầu nguyện cho người đã khuất được đặt ở tư thế ngồi suốt 24 giờ. Thi thể sau khi được cầu nguyện bằng các bài trú (mantra) để linh hồn được giải thoát, sẽ được tắm rửa sạch sẽ và bao bọc bởi lớp vải trắng. Các thành viên trong gia đình phải tạm dừng các hoạt động, thậm chí không được khóc để trấn an linh hồn và giúp họ thanh thản rời đi và lên thiên đường.

Tiếp theo, xương cột sống sẽ bị phá vỡ để thuận tiện cho việc mang thi thể đến nơi an táng. Cuối cùng, một thành viên trong gia đình hoặc một người bạn thân sẽ mang thi thể trên lưng. Nghi lễ điểu táng thường diễn ra vào lúc bình minh, khi mặt trời ló dạng. Các thành viên trong gia đình sẽ đi cùng để tụng kinh và chơi nhạc đám tang, tuy nhiên, họ phải giữ một khoảng cách cố định với người chết. Các Lạt Ma tiếp tục tụng kinh để chuộc lại tội lỗi của linh hồn và thi thể người mất được đặt nằm sấp xuống mặt đá. Sau đó, bậc thầy chôn cất hoặc các người xử lý xác chết sẽ đốt cây bách xù để tạo ra hương thơm thu hút bầy kền kền và bắt đầu quá trình phân xác. Từ tóc đến nội tạng, từng phần một đều được bóc tách dần và ném cho đám kền kền đói. Sau đó, xương cốt còn lại sẽ được đập nát và trộn với bột lúa mạch để dễ dàng tiêu thụ bởi đàn kền kền.

Người Tây Tạng khuyến khích mọi người đến xem tang lễ và chứng kiến toàn bộ quá trình diễn ra nghi thức để nhận thức rõ sự vô thường của cuộc đời. Điều này giúp người dân đương đầu với cái chết và thấm nhuần giáo lý “cái chết sẽ không chừa một ai” mà họ thường được dạy trong các tu viện. Tuy nhiên, việc tham dự tang lễ diễn ra theo hình thức điểu táng là hiếm khi được phép đối với người ngoài.

Thông điệp của tục lệ ‘Điểu táng’ theo Phật giáo Kim Cương Thừa

Phần lớn người Tây Tạng theo đạo Phật giáo Kim Cương Thừa và tin rằng kền kền là biểu tượng của các Dakini – vị du hành nữ trên không trung, còn được gọi là các Không Hành Nữ.

Dakini được coi là hiện thân của sự hợp nhất giữa Tánh Không và Trí Huệ, đồng thời biểu trưng cho năng lượng giác ngộ của mỗi người. Khi ai đó qua đời, việc được bố thí thân xác cho kền kền được coi là một may mắn, một vinh dự.

Kền kền được xem như sợi dây liên kết giữa cõi nhân gian và cõi vĩnh hằng. Người Tây Tạng tin rằng, kền kền là thiên sứ giúp linh hồn của người đã khuất được chuyển kiếp trọn vẹn. Theo quan niệm của Phật giáo Kim Cương Thừa, linh hồn là phần quan trọng nhất của cuộc sống con người. Khi con người trở về cõi niết bàn, linh hồn vĩnh viễn tồn tại và thân xác chỉ được ví như “chiếc thuyền rỗng” mục rữa. Thực hành giáo lý “Tong – Len” (Cho và Nhận) trong suốt cuộc đời, đến cả khi cái chết đến, người Tây Tạng sẵn sàng dâng hết những gì còn có thể, trả lại cho thế giới.

Kền kền được tôn vinh là những “con chim Thánh” và chỉ ăn xác người chết mà không tấn công bất kỳ ai hoặc động vật nào gần đó. Nếu kền kền chưa rỉa hết, linh hồn người chết chưa siêu thoát. Và các Lạt Ma sẽ phải mang hài cốt và hỏa táng cùng với những lời kinh cầu nguyện để cứu chuộc tội lỗi của linh hồn.

Nhìn chung, mỗi nghi lễ an táng đều mang ý nghĩa giúp người thân chuyển kiếp sang một cuộc đời mới, tiếp tục vòng luân hồi dù ở dạng chôn cất hay được chim tha đi. Và nơi những ngọn đồi của Tây Tạng cổ đại, dưới sự hiện diện của ánh bình minh, những người thân yêu luôn cảm nhận được linh hồn đang ra đi một cách thanh thản, dứt khoát và không còn vướng bận bất kỳ điều gì ở kiếp này.

Kết luận

Điểu táng là một hình thức mai táng độc đáo của người Tây Tạng, một trong những nét văn hóa lâu đời được người dân nơi đây tôn trọng và ẩn chứa niềm tin Phật giáo. Không chỉ là một phần của văn hóa đặc trưng, điểu táng còn mang đến những thông điệp sâu sắc về cuộc sống và sự tỉnh thức của con người.

Hãy cùng khám phá thêm những nét đẹp văn hóa và tâm linh khác trên Viettel AIO, nơi chia sẻ những kiến thức và câu chuyện hấp dẫn về ẩm thực, du lịch, và đời sống.