Nhìn nhận một cách công bằng, di sản văn hóa cồng chiêng đã có những đóng góp tích cực vào đời sống văn hóa và tinh thần của cộng đồng dân tộc Tây Nguyên. Vì vậy, cồng chiêng đã trở thành một nét đặc sắc để phát triển du lịch vùng đất này. Không gian văn hóa này gồm nhiều thành tố như cồng chiêng, các bản nhạc tấu bằng cồng chiêng, người diễn tấu cồng chiêng, lễ hội sử dụng cồng chiêng và các địa điểm tổ chức các lễ hội. Trong bài viết này, chúng ta chỉ xin đề cập đến văn hóa cồng chiêng.
TÓM TẮT
Từ những tín hiệu vui của văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên…
🔎 Xem thêm
Ngay sau khi di sản này được UNESCO vinh danh, các tỉnh Tây Nguyên đã tích cực triển khai các biện pháp bảo tồn và phát huy giá trị của di sản văn hóa đặc sắc này. Các tỉnh đã ban hành nhiều văn bản, quyết định và đề án để bảo vệ và phát huy giá trị của không gian văn hóa cồng chiêng trên địa bàn. Các cộng đồng dân tộc Tây Nguyên vẫn thường xuyên thực hành di sản của mình trong các nghi lễ truyền thống, lễ hội và sự kiện văn hóa của địa phương và khu vực. Việc này đã góp phần quan trọng vào bảo tồn và phát huy di sản văn hóa cồng chiêng.
Bên cạnh việc truyền dạy cồng chiêng, các tỉnh Tây Nguyên cũng chú trọng thành lập các đội văn nghệ dân gian nhằm tổ chức sinh hoạt, biểu diễn và tham gia các liên hoan, hội diễn về văn hóa cồng chiêng. Đã có 134 nghệ nhân ưu tú và 1 nghệ nhân nhân dân được trao danh hiệu “Nghệ nhân ưu tú” tại 5 tỉnh Tây Nguyên. Các địa phương đã tạo dựng được một đội ngũ nghệ nhân trẻ kế cận để truyền dạy kinh nghiệm và tổ chức lớp truyền dạy cồng chiêng. Các tỉnh cũng đã tham gia hoạt động ngoại giao văn hóa, giao lưu quốc tế để trình diễn văn hóa cồng chiêng tại nhiều quốc gia.
Việc tổ chức các hoạt động giao lưu, tham gia hội thi, hội diễn và liên hoan văn hóa cồng chiêng ở tỉnh, khu vực và quốc tế đã tạo điều kiện để các nghệ nhân duy trì thường xuyên tập luyện và thực hành di sản văn hóa cồng chiêng. Tuy nhiên, còn tồn tại những khó khăn và vướng mắc trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa cồng chiêng.
Đến những khó khăn, vướng mắc
Công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa cồng chiêng ở Tây Nguyên đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận. Tuy nhiên, công tác này phải chịu sự tác động lớn từ nhiều yếu tố khác nhau như môi trường tự nhiên, quá trình giao lưu hội nhập và phát triển kinh tế. Điều này đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến không gian trình diễn và diễn xướng văn hóa cồng chiêng. Chính sách và chế độ đãi ngộ, hỗ trợ cho các nghệ nhân cồng chiêng cũng chưa thực sự thỏa đáng để khích lệ các nghệ nhân trong việc bảo tồn di sản văn hóa. Hiện nay, số lượng nghệ nhân biết thực hành di sản ngày càng giảm và chưa kịp truyền dạy di sản cho thế hệ kế tiếp. Công tác quản lý và bảo vệ cồng chiêng còn tồn tại sự chưa chặt chẽ, trộm cắp và hủy hoại các cồng chiêng vẫn diễn ra ở một số địa phương. Ý thức và trách nhiệm của một phần người dân trong việc bảo vệ di sản vẫn còn hạn chế, có hiện tượng trao đổi, mua bán cồng chiêng cho các mục đích khác nhau. Kinh phí bảo tồn và phát huy văn hóa cồng chiêng chưa đáp ứng được yêu cầu thực tế và cũng chưa có các quy định cụ thể về việc hỗ trợ các nghệ nhân và cộng đồng tham gia vào các hoạt động bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Các tỉnh Tây Nguyên cũng chưa có nghệ nhân biết đúc chiêng và cơ sở đúc chiêng, số lượng cồng chiêng hiện có đều là do mua bán và trao đổi ở các địa phương khác.
Bên cạnh những kết quả đạt được, việc bảo tồn và phát huy văn hóa cồng chiêng vẫn còn những thực trạng lo ngại như:
- Chưa có một đề án tổng thể, quy hoạch văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên để đảm bảo sự bài bản và chiến lược.
- Chưa có hoạt động bảo tồn và quảng bá định kỳ cho văn hóa cồng chiêng.
- Thiếu một cú hích thật sự để phát triển văn hóa cồng chiêng.
Giải pháp nào?
Thiết nghĩ, từ góc độ quản lý nhà nước, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cần:
- Chủ trì xây dựng Đề án bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên giai đoạn 2021 – 2025, định hướng đến 2030 và phân công trách nhiệm rõ ràng cho các địa phương.
- Định kỳ tổ chức Festival cồng chiêng Tây Nguyên với nội dung phong phú, khoa học và thiết thực.
- Đề xuất chính sách hỗ trợ cụ thể đối với các nghệ nhân và người có công trong việc bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa cồng chiêng.
Chúng ta cần thực hiện các giải pháp căn bản và đồng bộ để phát huy tối đa giá trị quý báu của văn hóa cồng chiêng. Đây là cơ hội để Tây Nguyên phát triển bền vững trong thời gian tới và góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng.
Đặng Gia Duẩn, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đắk Lắk
Nguồn: Viettel AIO
Bài viết liên quan: